Cơn khát diesel tại Mỹ: Liệu chính sách “diesel nhuộm” có phải là liều thuốc giảm đau hiệu quả?

Khủng hoảng giá diesel: Khi Nhà Trắng tìm đến phương án "phụ"

Thị trường năng lượng Hoa Kỳ đang trải qua những ngày tháng đầy biến động khi giá diesel liên tục thiết lập các đỉnh cao mới, chạm mốc 6,53 USD/gallon – một con số gây sốc cho nền kinh tế vốn dựa vào vận tải đường bộ. Nguyên nhân của cơn bão giá này là hệ quả cộng hưởng từ việc thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông, cho đến những gián đoạn tại các nhà máy lọc dầu do xung đột Nga - Ukraine.

Trước áp lực cử tri gia tăng mạnh mẽ ngay trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, chính quyền Tổng thống Trump đang ráo riết tìm kiếm các giải pháp nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu. Một trong những đề xuất được cân nhắc kỹ lưỡng là mở rộng quyền tiếp cận "diesel nhuộm" (dyed diesel) – loại nhiên liệu vốn được ưu đãi miễn thuế và dành riêng cho các hoạt động nông nghiệp hay xây dựng.

Diesel nhuộm là gì và tại sao nó lại trở thành tâm điểm?

Để hiểu rõ chiến lược của Nhà Trắng, cần làm rõ bản chất của diesel nhuộm. Thực tế, đây hoàn toàn là diesel thông thường về mặt hóa học, không có sự khác biệt về chất lượng hay công suất động cơ. Điểm khác biệt duy nhất chính là màu đỏ được nhuộm vào nhiên liệu để đánh dấu đây là sản phẩm dành cho mục đích sử dụng ngoài đường bộ (off-road).

• Miễn thuế: Vì không phục vụ giao thông công cộng, loại dầu này được miễn các khoản thuế nhiên liệu đường bộ (thuế liên bang và thuế bang).
• Mục đích sử dụng: Chủ yếu cung cấp cho máy cày, máy gặt, máy xúc tại các trang trại và công trường.
• Vấn đề pháp lý: Việc sử dụng diesel nhuộm cho các xe lưu thông trên đường cao tốc bị coi là hành vi trốn thuế và sẽ bị cơ quan chức năng xử phạt rất nghiêm khắc.

Góc nhìn từ các chuyên gia kinh tế: Lợi bất cập hại?

Mặc dù chính quyền hy vọng rằng việc nới lỏng quy định sử dụng diesel nhuộm sẽ giúp người dân và các doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng chi phí, nhưng giới phân tích lại tỏ ra khá thận trọng, thậm chí là hoài nghi.

Sự thật về cung và cầu

Ông Tom Kloza, Cố vấn trưởng về năng lượng tại Gulf Oil, đã đưa ra nhận định thẳng thắn: "Việc sử dụng diesel nhuộm chỉ giúp người dùng tránh được khoản thuế tiêu thụ đặc biệt, chứ hoàn toàn không làm gia tăng tổng lượng diesel được sản xuất cho thị trường nội địa". Đây là điểm cốt tử: chính sách này không tạo ra thêm nhiên liệu, nó chỉ đơn thuần là chuyển dịch cơ cấu thuế.

Tác động nhỏ giọt

Dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy ngành vận tải đang tiêu thụ khoảng 123 triệu gallon diesel mỗi ngày. Trong khi đó, diesel ngoại lộ (off-road) chỉ chiếm khoảng 30% tổng lượng tiêu thụ sản phẩm chưng cất. Việc thay đổi cơ chế đối với một phần nhỏ trong thị trường này khó có thể kéo giá bán lẻ tại các cây xăng trên toàn quốc giảm xuống.

Giáo sư Gregg Ibendahl từ Đại học Bang Kansas cũng đồng tình: "Phiên bản chính sách mà Nhà Trắng có thể tự thực hiện mà không cần thông qua Quốc hội sẽ mang lại tác động rất hạn chế. Nó có thể giúp giảm nhẹ gánh nặng tài chính cho một nhóm đối tượng cụ thể, nhưng với người tiêu dùng phổ thông, đây không phải là liều thuốc chữa trị triệt để cho căn bệnh lạm phát nhiên liệu".

Mỹ còn những lựa chọn nào khác?

Ngoài việc nới lỏng diesel nhuộm, Nhà Trắng đã cân nhắc một số phương án mạnh tay hơn, bao gồm:

• Cấm xuất khẩu diesel: Đây được xem là "con dao hai lưỡi". Mặc dù có thể giữ lại lượng dầu lớn cho nội địa, nhưng lệnh cấm này sẽ gây xáo trộn nghiêm trọng chuỗi cung ứng toàn cầu và vấp phải sự phản đối dữ dội từ các công ty lọc dầu.
• Thúc giục EU giải phóng kho dự trữ: Đây là nỗ lực ngoại giao nhằm giảm áp lực giá toàn cầu, tuy nhiên hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào thiện chí của các quốc gia đồng minh.

Lời kết

Việc mở rộng sử dụng diesel nhuộm có thể được xem là một "cứu cánh" mang tính tạm thời, giúp chính quyền thể hiện nỗ lực điều hành kinh tế trước các áp lực chính trị. Tuy nhiên, về lâu dài, thị trường vẫn cần những giải pháp mang tính chiến lược hơn như gia tăng năng lực lọc dầu, ổn định nguồn cung nguyên liệu thô và bình ổn các xung đột địa chính trị. Diesel nhuộm đỏ có thể làm đẹp bảng cân đối chi tiêu của người nông dân, nhưng nó không thể thay thế cho một chính sách năng lượng bền vững và ổn định.

Nguồn: VnExpress